กมธ. สภาฯ ไทย เรียกหน่วยงานรัฐแจงการใช้สปายแวร์

คณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชนของสภาผู้แทนราษฎรไทย ได้เรียกให้สำนักงานตำรวจแห่งชาติและหน่วยงานภาครัฐอื่นๆ เข้าชี้แจงเกี่ยวกับการใช้ซอฟต์แวร์สอดแนมของรัฐในประเทศไทย

คำขอดังกล่าวมีขึ้นไม่กี่วันหลังจากบริษัท Apple ออกประกาศแจ้งเตือนเรื่อง ‘สปายแวร์รับจ้าง’ (mercenary spyware) ไปยังผู้ใช้งาน iPhone บางรายในหลายสิบประเทศ โดยมีรายงานว่านักการเมืองฝ่ายค้านและนักกิจกรรมบางรายในประเทศไทยก็ได้รับข้อความดังกล่าวด้วย

นางสาวภคอร นุนานัน ส.ส. พรรคประชาชน ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการสภาฯ กล่าวเมื่อวันพฤหัสบดีว่า มีการจัดสรรงบประมาณ 100 ล้านบาทในงบประมาณประจำปี 2570 เพื่อจัดซื้อสปายแวร์ Pegasus และเครื่องมือสอดแนมที่เกี่ยวข้อง

สมาชิกคณะกรรมาธิการอีกรายระบุว่า Pegasus ไม่ใช่เครื่องมือสอดแนมเพียงอย่างเดียวที่หน่วยงานรัฐใช้ โดยอ้างถึง Circles ซึ่งมีรายงานว่าถูกจัดซื้อโดย 3 หน่วยงาน ได้แก่ กรมข่าวทหาร กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) และกองบัญชาการตำรวจปราบปรามยาเสพติด สมาชิกรายดังกล่าวกล่าวว่าหน่วยงานเหล่านี้ได้จัดซื้อ Circles ระหว่างปี 2557 ถึง 2563 ด้วยงบประมาณรวม 61.4 ล้านบาท นอกจากนี้ ยังมีการระบุโครงการจัดซื้ออุปกรณ์ติดตามตำแหน่งโทรศัพท์มือถือ 10 โครงการ ซึ่งมีมูลค่ารวม 227 ล้านบาท

เสียงสะท้อนจากหน่วยงานสิทธิมนุษยชน

นายวัฒนากร สรรเสริญ หัวหน้ากลุ่มงานคุ้มครองสิทธิมนุษยชน 2 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) แจ้งต่อคณะกรรมาธิการว่า กสม. ได้รับเรื่องร้องเรียนในปี 2564 จากบุคคลหลายรายที่อ้างว่าถูกละเมิดสิทธิในความเป็นส่วนตัว ในบรรดาผู้ที่ได้รับผลกระทบมีทั้งนักกิจกรรมและนักวิชาการ รวมถึงนักรัฐศาสตร์ ผศ.ดร.พวงทอง ภวัคร์พันธุ์ ซึ่งได้รับแจ้งเตือนจาก Apple ว่า iPhone ของตนเองตกเป็นเป้าหมายของการโจมตีที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐ

นางสาวภคอรเสนอให้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) ทำงานร่วมกับสถาบันการศึกษาต่างประเทศ รวมถึง Citizen Lab แห่งมหาวิทยาลัยโตรอนโต เพื่อสืบสวนการโจมตีจากสปายแวร์ที่อาจเกิดขึ้น และเพื่อให้มั่นใจในความปลอดภัยของข้อมูลประชาชน

ประวัติสปายแวร์ Pegasus ในไทย

สปายแวร์ Pegasus ที่ผลิตโดยบริษัทของอิสราเอลนั้นถูกจำหน่ายให้แก่หน่วยงานรัฐบาล หน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย และหน่วยข่าวกรองแห่งชาติโดยเฉพาะ การใช้งานในประเทศไทยเป็นที่รับรู้ของสาธารณะครั้งแรกในเดือนกรกฎาคม 2565 เมื่อนักวิจัยรายงานว่านักกิจกรรมประชาธิปไตยชาวไทยหลายสิบคนตกเป็นเป้าหมายในช่วงที่การประท้วงต่อต้านรัฐบาลถึงจุดสูงสุด

รายงานของ Citizen Lab ซึ่งร่วมมือกับกลุ่ม iLaw และ DigitalReach ของไทย ระบุว่ามีนักกิจกรรม นักวิชาการ ทนายความ และพนักงานองค์กรพัฒนาเอกชน 30 คน ที่อุปกรณ์มือถือได้รับผลกระทบตั้งแต่เดือนตุลาคม 2563 ถึงพฤศจิกายน 2564

สำนักงานตำรวจแห่งชาติได้ปฏิเสธมาโดยตลอดว่าตนเองหรือหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายอื่นๆ ไม่ได้ซื้อหรือใช้ Pegasus เพื่อสอดแนมนักกิจกรรมหรือเป้าหมายทางการเมือง

นายชัยวุฒิ ธนาคมานุสรณ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมในขณะนั้น ยอมรับในรัฐสภาเมื่อเดือนกรกฎาคม 2565 ว่าประเทศมีการใช้ซอฟต์แวร์สอดแนมเพื่อติดตามบุคคลใน ‘กรณีจำกัด’ ที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของชาติหรือยาเสพติด แต่เขาไม่ได้ระบุว่าหน่วยงานรัฐใดใช้ซอฟต์แวร์ดังกล่าว ใช้ Pegasus หรือไม่ หรือบุคคลใดที่ตกเป็นเป้าหมาย

ที่มา: Bangkok Post