วิเคราะห์เจาะลึก: การประชุมสุดยอดรัสเซีย-อาเซียน ประเด็นสำคัญที่ต้องจับตา

การรวมตัวครั้งสำคัญในคาซาน: สานสัมพันธ์ 35 ปีรัสเซีย-อาเซียน

ผู้นำและเจ้าหน้าที่ระดับสูงจากประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เตรียมเข้าร่วมการประชุมสุดยอดกับประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน แห่งรัสเซีย ณ เมืองคาซาน ระหว่างวันที่ 17-18 มิถุนายนนี้ โดยมีวาระสำคัญคือการเฉลิมฉลองวาระครบรอบ 35 ปีแห่งความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียและสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) รวมถึงการครบรอบ 30 ปีที่รัสเซียได้สถานะเป็นคู่เจรจาของอาเซียน

การประชุมครั้งนี้เกิดขึ้นในห้วงเวลาที่รัสเซียกำลังเร่งเสริมสร้างความสัมพันธ์กับพันธมิตรในเอเชีย ท่ามกลางสถานการณ์ความตึงเครียดต่อเนื่องกับชาติตะวันตกจากสงครามในยูเครน ในขณะเดียวกัน ประเทศสมาชิกอาเซียนยังคงยึดมั่นในนโยบายดุลอำนาจระหว่างมหาอำนาจสำคัญอย่างจีน สหรัฐอเมริกา และรัสเซีย

เลขาธิการอาเซียนระบุว่า ความสัมพันธ์ระหว่างอาเซียนและรัสเซียเริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการในปี 1991 ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนการล่มสลายของสหภาพโซเวียต และตลอดสามทศวรรษที่ผ่านมา ความร่วมมือได้ขยายวงกว้างจากบทสนทนาทางการเมืองไปสู่ภาคส่วนต่างๆ อาทิ การค้า พลังงาน ความมั่นคง การศึกษา การบริหารจัดการภัยพิบัติ และการแลกเปลี่ยนระดับประชาชน ความสัมพันธ์ดังกล่าวได้รับการยกระดับเป็น ‘หุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์’ ในปี 2018 ซึ่งสะท้อนถึงการเติบโตของความร่วมมือระหว่างมอสโกวและกลุ่มสิบประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การประชุมที่คาซานนับเป็นการประชุมระดับสูงของรัสเซีย-อาเซียนครั้งแรกนับตั้งแต่ความขัดแย้งในยูเครนเริ่มต้นขึ้นในปี 2022 และถือเป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของความร่วมมือนี้

คาดการณ์วาระและประเด็นหารือ

การประชุมสุดยอดครั้งนี้คาดว่าจะมีการรวมตัวของผู้นำหรือผู้แทนระดับอาวุโสจากทุกประเทศสมาชิกอาเซียน ได้แก่ บรูไน กัมพูชา อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย เมียนมา ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ ไทย และเวียดนาม รวมถึงเลขาธิการอาเซียน นายเกา คิม ฮอร์น ผู้เข้าร่วมประชุมหลายรายคาดว่าจะเป็นการเยือนรัสเซียครั้งแรกนับตั้งแต่รัสเซียปฏิบัติการทางทหารเต็มรูปแบบในยูเครนเมื่อกว่าสี่ปีที่แล้ว ซึ่งตอกย้ำถึงความสำคัญที่รัสเซียให้กับการกระชับความสัมพันธ์กับพันธมิตรที่ไม่ได้เป็นชาติตะวันตก แม้จะเผชิญกับมาตรการคว่ำบาตรและแรงกดดันทางการทูตจากชาติตะวันตกอย่างต่อเนื่อง

การประชุมครั้งนี้ยังเกิดขึ้นท่ามกลางความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ทั่วโลกที่ยังคงเพิ่มสูงขึ้น มีการคาดการณ์ว่าการหารือจะครอบคลุมถึงพัฒนาการระหว่างประเทศและภูมิภาค รวมถึงความขัดแย้งในยูเครน สงครามในฉนวนกาซา การเผชิญหน้าทวีความรุนแรงระหว่างอิสราเอลและอิหร่าน ความมั่นคงทางทะเล และสถานการณ์ในอินโด-แปซิฟิก

โดยปกติแล้ว อาเซียนจะหลีกเลี่ยงการแสดงจุดยืนร่วมกันในความขัดแย้งของมหาอำนาจ โดยเลือกใช้แนวทางการเจรจาและการรักษาสถานะความเป็นกลาง แม้ว่าสมาชิกอาเซียนส่วนใหญ่จะสนับสนุนมติของสหประชาชาติที่ยืนยันอธิปไตยของยูเครน แต่กลุ่มยังคงรักษาการมีส่วนร่วมกับรัสเซียผ่านกลไกพหุภาคีต่างๆ

ความร่วมมือทางเศรษฐกิจ: หัวใจหลักของวาระ

ความร่วมมือทางเศรษฐกิจได้รับการคาดหมายให้เป็นวาระสำคัญ การค้าระหว่างรัสเซียและอาเซียนเติบโตอย่างต่อเนื่องในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา แม้จะเผชิญกับผลกระทบจากการระบาดของโควิด-19 มาตรการคว่ำบาตร และความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ข้อมูลจากอาเซียนและรัสเซียชี้ว่ามูลค่าการค้าทวิภาคีโดยรวมยังคงอยู่ที่ประมาณ 20,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ครอบคลุมถึงผลิตภัณฑ์พลังงาน พืชผลทางการเกษตร ปุ๋ย เครื่องจักร โลหะ และสินค้าอุตสาหกรรม

รัสเซียมองว่าเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นจุดหมายสำคัญสำหรับการกระจายความหลากหลายทางการค้า เนื่องจากความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับยุโรปได้ลดลงภายหลังสงครามในยูเครน ในขณะเดียวกัน เศรษฐกิจของอาเซียนก็พยายามที่จะรักษาสิทธิในการเข้าถึงแหล่งพลังงาน ปุ๋ย และวัตถุดิบจากรัสเซีย พร้อมทั้งขยายโอกาสในการลงทุน

ประเด็นสำคัญที่คาดว่าจะมีการหารือเพิ่มเติม

• ความมั่นคงด้านพลังงาน: คาดว่าจะได้รับความสนใจเป็นพิเศษท่ามกลางความผันผวนในตลาดโลกที่เกิดจากความขัดแย้งในยุโรปตะวันออกและตะวันออกกลาง รัสเซียยังคงเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และเทคโนโลยีนิวเคลียร์รายใหญ่ที่สุดของโลก ขณะที่ประเทศสมาชิกอาเซียนหลายแห่งกำลังสำรวจความร่วมมือที่ขยายวงกว้างในด้านโครงสร้างพื้นฐานพลังงาน การพัฒนาน้ำมันและก๊าซ และโครงการนิวเคลียร์พลเรือน

• ความมั่นคงทางอาหาร: มีแนวโน้มที่จะเป็นประเด็นสำคัญ โดยรัสเซียยังคงเป็นผู้จัดหาสินค้าเกษตรที่สำคัญของโลก เช่น ข้าวสาลี ปุ๋ย และผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรอื่นๆ ซึ่งมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายแห่ง

การประชุมสุดยอดครั้งนี้คาดว่าจะให้การรับรองแผนDการความร่วมมือฉบับใหม่สำหรับทศวรรษหน้า โดยจะมุ่งเน้นไปที่การค้า การเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัล การเชื่อมโยงทางกายภาพและดิจิทัล วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การพัฒนาที่ยั่งยืน การศึกษา และการท่องเที่ยว

สำหรับมอสโกว การรวมตัวครั้งนี้เป็นอีกก้าวหนึ่งของกลยุทธ์ ‘การหันเหสู่ตะวันออก’ ที่เร่งตัวขึ้นตั้งแต่ปี 2022 ในขณะที่รัสเซียพยายามเสริมสร้างความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการเมืองทั่วทั้งเอเชีย สำหรับอาเซียน การประชุมสุดยอดสะท้อนถึงความมุ่งมั่นของกลุ่มในการรักษาสิทธิในการกำหนดตนเองเชิงยุทธศาสตร์ โดยการมีส่วนร่วมกับมหาอำนาจทุกชาติ ในขณะที่หลีกเลี่ยงการเข้ากับกลุ่มภูมิรัฐศาสตร์ใดกลุ่มหนึ่ง