ทางรถไฟแร่หนุนโดยสหรัฐฯ จะนำสันติภาพสู่คองโกได้จริงหรือ






เส้นทางขนส่งแร่ที่สหรัฐฯ หนุนหลัง จะนำความสงบสุขและความเจริญมาสู่ดีอาร์คองโกได้จริงหรือ?
ขณะที่ขบวนรถไฟบรรทุกทองแดงน้ำหนักหลายพันตันจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (ดีอาร์คองโก) วิ่งแล่นผ่านชุมชนด้วยเสียงดังกึกก้อง มานูเอลา จูเลีย หญิงสาววัย 20 ปี ไม่ได้คิดถึงเรื่องแร่ธาตุสำคัญหรือเม็ดเงินลงทุนระดับพันล้านดอลลาร์ สิ่งเดียวที่เธอสนใจคือการสัญจรไปมาที่สะดวกสบายขึ้น
ทางรถไฟสายนี้ตัดผ่านเมืองกาตุมเบลา ใกล้กับเมืองท่าโลบิโตของแองโกลาบนชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก สำหรับจูเลีย ทางรถไฟนี้ช่วยให้การเดินทางประหยัดและสะดวกขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเธอกล่าวว่า ‘เมื่อก่อนฉันต้องนั่งแท็กซี่ซึ่งแพงกว่ามาก ตอนนี้การเดินทางถูกลงและง่ายขึ้นเยอะ’
ทว่าเป้าหมายของทางรถไฟสายนี้ยิ่งใหญ่กว่าเพียงแค่การพัฒนาระบบขนส่งท้องถิ่น เพราะนี่คือส่วนหนึ่งของโครงการ ‘ระเบียงโลบิโต’ (Lobito Corridor) ซึ่งเป็นความพยายามที่ได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ ในการเข้าถึงแหล่งแร่ธาตุยุทธศาสตร์ของแอฟริกา พร้อมทั้งส่งเสริมความร่วมมือทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค ซึ่งรัฐบาลวอชิงตันหวังว่าจะช่วยนำพาความสงบสุขกลับคืนสู่พื้นที่ทางตะวันออกของดีอาร์คองโกที่เผชิญไฟสงครามมาเนิ่นนาน
ภายใต้ข้อตกลงที่อดีตประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ช่วยผลักดัน ดีอาร์คองโกและรวันดาซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้าน ได้ตกลงร่วมมือกันทางเศรษฐกิจมากขึ้น ทั้งในด้านห่วงโซ่อุปทานแร่ที่โปร่งใสและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานระดับภูมิภาค แผนการในภาพรวมมุ่งเชื่อมโยงโครงการเหล่านี้เข้ากับทางรถไฟ เพื่อขนส่งแร่ธาตุจากแอฟริกากลางไปยังตลาดชาติตะวันตกผ่านแองโกลา แทนที่จะส่งออกไปทางตะวันออกสู่จีนเหมือนที่ผ่านมา โดยคาดหวังว่าการจัดระเบียบการค้าแร่ให้เข้าสู่ระบบและเปิดรับการลงทุน จะช่วยกำจัดการค้าแร่นอกระบบที่คอยส่งท่อน้ำเลี้ยงให้กลุ่มติดอาวุธและจุดชนวนความไม่สงบ
แร่เปลี่ยนผ่านพลังงานกับเดิมพันทางภูมิรัฐศาสตร์
ระเบียงโลบิโตเชื่อมต่อภาคใต้ของดีอาร์คองโกอันอุดมด้วยแร่ธาตุ เข้ากับชายฝั่งแอตแลนติกของแองโกลา ผ่านทางรถไฟเบงเกลาและท่าเรือโลบิโต ความสำคัญของเส้นทางนี้ทวีขึ้นตามความต้องการทองแดงและโคบอลต์ที่พุ่งสูงขึ้น โดยมีแรงขับเคลื่อนจากการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เนื่องจากแร่ทั้งสองชนิดเป็นหัวใจสำคัญของอุปกรณ์ไฟฟ้าทุกประเภท
เวลลิงตัน มูเซนเกซา นักวิเคราะห์ความเสี่ยงทางการเมืองในนครโจฮันเนสเบิร์ก อธิบายว่า ‘ช่วงเวลานี้มีความสำคัญมาก การใช้พลังงานไฟฟ้าและการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดได้เพิ่มความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ให้กับทองแดง โคบอลต์ และห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุที่มีเสถียรภาพ’
ปัจจุบัน ดีอาร์คองโกเป็นผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ที่สุดของโลก และเป็นหนึ่งในผู้ผลิตทองแดงรายใหญ่ที่สุดเคียงข้างกับแซมเบีย สหรัฐฯ มองว่าระเบียงแห่งนี้เป็นหนทางกระจายแหล่งจัดหาแร่และลดการพึ่งพาจีน ซึ่งครองกำลังการแปรรูปแร่ส่วนใหญ่ของโลก พันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างสหรัฐฯ กับดีอาร์คองโกกำหนดให้เส้นทางจากเมืองซาคานยาในคองโกไปยังโลบิโตเป็นเส้นทางหลักสำหรับการส่งออกแร่
โครงการนี้ดึงดูดเงินทุนไปแล้วกว่า 750 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 25,000 ล้านบาท) รวมถึงเงินสนับสนุนจากบรรษัทการเงินเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของสหรัฐฯ (DFC) และธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งแอฟริกาใต้ เพื่อนำมาปรับปรุงรางรถไฟ ระบบสัญญาณ และขบวนรถไฟ
ทางรถไฟสายนี้สร้างขึ้นตั้งแต่ปี 1902 ภายใต้การปกครองของเจ้าอาณานิคมโปรตุเกส แต่ได้รับความเสียหายอย่างหนักในช่วงสงครามกลางเมืองของแองโกลา ก่อนจะได้รับการบูรณะและเปิดให้บริการเต็มรูปแบบอีกครั้งในปี 2015 แม้สหรัฐฯ จะเริ่มเข้ามามีบทบาทในยุคของอดีตประธานาธิบดี โจ ไบเดน แต่การสนับสนุนยังคงดำเนินต่อเนื่องมาถึงยุคของทรัมป์
ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจต่อชุมชนท้องถิ่น
ที่ท่าเทียบเรือแร่ของเมืองโลบิโต รถไฟขบวนหนึ่งที่บรรทุกแผ่นทองแดงแคโทดประมาณ 12,000 ตันจากดีอาร์คองโกเพิ่งเดินทางมาถึง คนงานต่างช่วยกันลำเลียงแผ่นทองแดงเข้าโกดังเก็บสินค้า ก่อนจะนำขึ้นเรือมุ่งหน้าสู่ตลาดต่างประเทศ โดยเฉพาะตลาดสหรัฐฯ การบริหารสินค้าทั้งหมดดูแลโดยบริษัท Lobito Atlantic Railway (LAR) ซึ่งได้รับสัมปทาน 30 ปีในการดำเนินกิจการขนส่งสินค้าตลอดแนวระเบียงและบริหารท่าเทียบเรือแร่
นิโคลัส เกรกัวร์ ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการของ LAR ระบุว่า ปริมาณการขนส่งสินค้าเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่านับตั้งแต่บริษัทเข้ามาดำเนินงานในเดือนมกราคม 2024 และตั้งเป้าว่าจะขนส่งทองแดงผ่านระเบียงนี้ราว 200,000 ตันในปี 2026
สำหรับบริษัทเหมืองแร่ ทางรถไฟสายนี้ช่วยย่นระยะทางสู่ตลาดโลก คาติลา วาเนสซา มอนเตโร ดา ซิลวา เนโต กรรมการบริหารการท่าเรือโลบิโต เผยว่า ‘ระเบียงโลบิโตคือเส้นทางออกสู่มหาสมุทรแอตแลนติกที่สั้นที่สุดสำหรับทั้งแซมเบียและดีอาร์คองโก’ ขณะที่แซมเบียซึ่งเป็นผู้ผลิตทองแดงอันดับสองของทวีป ก็มีแผนเชื่อมโยงแหล่งแร่เข้ากับโลบิโตผ่านทางรถไฟสายใหม่ระยะทาง 830 กิโลเมตร
อย่างไรก็ตาม มูเซนเกซาเตือนว่า เส้นทางการค้าที่มีประสิทธิภาพไม่ได้แปลว่าจะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจโดยอัตโนมัติ ‘การเข้าร่วมในระเบียงเศรษฐกิจไม่ได้หมายความว่าเกิดการพัฒนาอุตสาหกรรม บททดสอบไม่ได้อยู่ที่แซมเบียมีทางออกสู่ทะเลเพิ่มอีกทางหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่าเส้นทางนั้นช่วยสร้างเศรษฐกิจที่แข็งแกร่งขึ้นได้จริงหรือเปล่า’
ทางด้านชาวแองโกลาบางส่วนมองว่า มูลค่าสูงสุดของทางรถไฟอาจอยู่ที่ประโยชน์ต่อภาคธุรกิจอื่นนอกเหนือจากการทำเหมือง อาเดริโต อาเรียส นักธุรกิจท้องถิ่น กล่าวว่าเส้นทางนี้ตัดผ่านพื้นที่เกษตรกรรมที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดของประเทศ ซึ่งหากการคมนาคมดีขึ้น เกษตรกรก็จะส่งสินค้าเข้าสู่ตลาดใหญ่ได้โดยไม่เน่าเสียคาไร่
ในปี 2025 ท่าเรือโลบิโอนำเข้าและส่งออกสินค้าประมาณ 1.8 ล้านตัน โดยเป็นแร่ธาตุราว 158,000 ตัน ขณะที่ท่าเทียบเรือแร่สามารถรองรับได้สูงสุด 3.6 ล้านตันต่อปี ท่าเรือจึงยังมีขีดความสามารถรองรับได้อีกมาก แต่สิ่งที่ยังขาดแคลนคือหัวรถจักรและตู้สินค้าให้เพียงพอ
สำหรับประชาชนในพื้นที่ ผลประโยชน์เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม บริษัท Caminho de Ferro de Benguela (CFB) ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจผู้ให้บริการเดินรถไฟโดยสาร สามารถรองรับผู้โดยสารสูงเป็นประวัติการณ์ถึง 1.6 ล้านคนในปี 2025 นอกจากนี้ LAR ยังจ้างงานโดยตรงเกือบ 1,000 ตำแหน่ง โดยร้อยละ 98 เป็นชาวแองโกลา เช่น โดมิงโกส คานฮามา พ่อลูกสี่ซึ่งทำงานเป็นพนักงานขับรถโฟร์คลิฟต์ เขาระบุว่างานนี้ช่วยให้เขามีรายได้ดูแลครอบครัวและส่งเสียพ่อได้เป็นอย่างดี
สันติภาพที่ยังต้องรอพิสูจน์
คำถามสำคัญคือ ทางรถไฟขนแร่สายนี้จะช่วยนำพาสันติภาพมาสู่ภาคตะวันออกของดีอาร์คองโกได้จริงหรือไม่ ท่ามกลางการแย่งชิงทรัพยากรแร่ธาตุที่เป็นชนวนความขัดแย้งมาหลายทศวรรษ
ล่าสุด กลุ่มกบฏ M23 ได้บุกยึดพื้นที่อุดมด้วยแร่ธาตุหลายแห่ง โดยรัฐบาลดีอาร์คองโกกล่าวหาว่ารวันดาหนุนหลังกลุ่ม M23 เพื่อผลประโยชน์จากทรัพยากรแร่ แม้รวันดาจะปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าวก็ตาม ข้อตกลงที่สหรัฐฯ ผลักดันมุ่งหวังให้เกิดห่วงโซ่อุปทานแร่ที่โปร่งใสและการลงทุนข้ามพรมแดน เพื่อสกัดกั้นไม่ให้รายได้จากแร่ตกไปอยู่ในมือของกลุ่มติดอาวุธ
มูเซนเกซาทิ้งท้ายว่า ‘สหรัฐฯ ต้องการเข้าถึงแร่ธาตุที่จำเป็นต่อความมั่นคง เทคโนโลยีขั้นสูง และระบบพลังงานอย่างมั่นคง พร้อมลดการพึ่งพาห่วงโซ่อุปทานที่มีจีนเป็นผู้มีอิทธิพลหลัก ระเบียงโลบิโตจึงเป็นมากกว่าทางรถไฟ แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่จะจัดระเบียบเส้นทางการค้าและอำนาจเชิงพาณิชย์ใหม่’
โดยในการประชุมที่กรุงปารีสเมื่อเดือนพฤศจิกายน ทางการดีอาร์คองโกได้เรียกร้องให้สหรัฐฯ ผลักดันความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์นี้ไปสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม
ที่มา: BBC News