สมุดโทรศัพท์ปริศนานำไปสู่หัวหน้าสายลับอัสซาดผู้หลบหนี

ในอพาร์ตเมนต์หรูที่ถูกทิ้งร้างในกรุงดามัสกัส เมืองหลวงของซีเรีย ชายติดอาวุธในชุดทหารกำลังรื้อค้นเสื้อผ้าหรูหราและเอกสารต่าง ๆ ทั่วพื้นห้องนั่งเล่น ใต้โคมระย้าคริสตัลระยิบระยับ มีรูปถ่ายนับสิบใบของชายผอมบางคนเดียวกันในอิริยาบถต่าง ๆ ทั้งนั่งทำงานและแม้กระทั่งเล่นหิมะ

และยังมีรูปพิมพ์ซ้ำหลายรูปของภาพเดียวกัน ที่เขาฉีกยิ้มอบอุ่นขณะจับมือกับบาชาร์ อัล-อัสซาด อดีตผู้นำเผด็จการ

ชายคนนี้ไม่ใช่คนที่จดจำได้ทันที แต่เหรียญทองและประกาศนียบัตรประดับทองที่กองอยู่ใกล้ ๆ ระบุชื่อว่า ฮุสซัม ลูก้า (Hussam Luka) หรือที่รู้จักกันในนาม ‘เดอะ สไปเดอร์’ (The Spider) ลูก้าเป็นหนึ่งในสมุนมือขวาของอัสซาด ถูกกล่าวหาว่าบงการการก่ออาชญากรรมและการทรมานอย่างเป็นระบบ และถูกสหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรปคว่ำบาตร

ในฐานะหัวหน้าหน่วยข่าวกรองพลเรือนที่ทรงอำนาจที่สุดของซีเรีย ลูก้าเป็นหนึ่งในบุคคลที่น่าเกรงขามที่สุดในประเทศ แต่การทำงานส่วนใหญ่ของเขาดำเนินการจากเงามืด เช่นเดียวกับคนอื่น ๆ ในระบอบการปกครอง ลูก้าหายตัวไปอย่างลึกลับในเดือนธันวาคม 2024 เมื่ออัสซาดถูกโค่นล้ม ทิ้งปริศนาที่ยังไม่คลี่คลายและความต้องการความยุติธรรมที่หลายคนกลัวว่าจะไม่ได้รับการตอบสนอง

ในอพาร์ตเมนต์ของเขา หลายวันหลังจากการล่มสลายของอัสซาด เราเห็นกลุ่มกบฏค้นหาเบาะแสว่าเขาอาจจะไปที่ไหน

ในมุมห้องนั่งเล่น บนโต๊ะคอนโซล มีสมุดบันทึกเล่มหนึ่งที่ดูธรรมดา ภายในนั้น ลายมือสีน้ำเงินหวัด ๆ มีรายชื่อหลายสิบชื่อ ตั้งแต่เจ้าของร้านและแพทย์ ไปจนถึงเจ้าหน้าที่ทหาร และผู้คนที่มีนามสกุลลูก้า

รายชื่อผู้ติดต่อเหล่านี้จะช่วยให้เราเรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับ ‘เดอะ สไปเดอร์’ และอาชญากรรมของเขา หรือแม้กระทั่งช่วยให้เราติดตามตัวเขาได้หรือไม่

ครั้งหนึ่ง เบอร์โทรศัพท์ของลูก้าเองก็เป็นสิ่งที่หาได้ไม่ยาก ในช่วงเริ่มต้นของสงครามกลางเมืองซีเรีย มันถูกพ่นสีไว้บนกำแพงรอบเมืองฮอมส์

ความขัดแย้งนี้เริ่มต้นขึ้นจากการปราบปรามอย่างโหดเหี้ยมของการลุกฮือเพื่อประชาธิปไตยของอัสซาดในปี 2011 ซึ่งเป็นสงครามที่ผู้คนนับแสนจะถูกสังหาร

ลูก้าเป็นหัวหน้าท้องถิ่นของสำนักงานความมั่นคงทางการเมือง (Political Security Directorate) ซึ่งเป็นหนึ่งในหน่วยข่าวกรองหลักของอัสซาด และได้รับมอบหมายให้ยึดเมืองคืนจากกลุ่มกบฏ

ในเวลานั้น พื้นที่ที่กบฏยึดครองในเมืองฮอมส์ถูกรัฐบาลปิดล้อม และชาวบ้านก็ประสบปัญหาในการเข้าถึงอาหารและยา หลายคน รวมถึงอดีตนักรบกบฏ โมตาซ อัล-ซายดี (Motaz al-Zaydi) เล่าว่าพวกเขาต้องกินหนู

อัล-ซายดีจำได้ว่าชื่อและเบอร์โทรศัพท์ของลูก้าปรากฏบนกำแพงในละแวกบ้านของเขา และกล่าวว่ามีข้อความเริ่มแพร่หลายว่าผู้ที่ต้องการหลบหนีจากการสู้รบสามารถโทรไปที่เบอร์นั้นเพื่อขอเส้นทางปลอดภัยได้

เชื่อกันว่าบางคนได้รับเส้นทางที่ปลอดภัยออกจากเมืองโดยลูก้า แต่คนอื่น ๆ ที่โทรไปที่เบอร์นั้นก็ไม่เคยมีใครพบเห็นหรือได้ยินข่าวคราวอีกเลย ตามที่หลายคนที่เราพูดคุยด้วย รวมถึงอัล-ซายดีกล่าว

หลายคนบอกเราว่าพวกเขาเรียก ลูก้า ว่า ‘เดอะ สไปเดอร์’ เพราะเขามีเครือข่ายพันธมิตรและสายข่าวที่กว้างขวาง รวมถึงบางคนที่แฝงตัวอยู่ในกลุ่มกบฏ

"เขาอยู่ทุกหนทุกแห่ง" ชาวเมืองฮอมส์กล่าว อัล-ซายดีอธิบายว่า ลูก้า เป็น "อัจฉริยะชั่วร้าย" และ "ชายเจ้าเล่ห์ดุจจิ้งจอก"

แต่การกระทำที่อุกอาจที่สุดของเขาในเมือง ซึ่งหลายคนอ้างว่าเป็นส่วนหนึ่งของการสังหารหมู่ในวันอีด (Eid Massacre) ซึ่งบางคนเรียกว่าการสังหารหมู่เด็ก (Children’s Massacre) ซึ่งสหรัฐอเมริกาได้บันทึกไว้เมื่อมีการคว่ำบาตรเขา

เป็นวันหยุดเทศกาลอีดิลอัฎฮาในเดือนกันยายน 2015 และวาเอล (Wael) ลูกชายวัย 7 ขวบของโมฮัมเหม็ด โทวากัทลี (Mohammed Towakatli) กำลังทำสวนอยู่ในสนามเด็กเล่นที่เขาจัดไว้ในย่านอัล-วาเออร์

เวลา 17:10 น. หลังจากการปันส่วนไฟฟ้าเริ่มต้นขึ้น โมฮัมเหม็ดจำได้ว่าถูกโจมตี

ขณะที่โมฮัมเหม็ดเดินรอบสวนสาธารณะเมื่อต้นปีนี้ ซึ่งตอนนี้ปลูกต้นกล้าเป็นแถว ๆ เขาจำชื่อเด็กที่ถูกสังหารและเกมที่พวกเขาเล่นในเวลานั้นได้ พร้อมชี้ไปยังจุดที่เขาพบศพของพวกเขา รวมถึงศพของวาเอล

"พวกเขาเป็นเด็กตัวเล็ก ๆ" เขากล่าวด้วยน้ำตาคลอเบ้า "พื้นตรงนี้ถูกย้อมเป็นสีแดงด้วยเลือด"

มีผู้เสียชีวิต 28 ราย รวมถึงเด็ก 17 คนและผู้หญิง 4 คน ตามรายงานของเครือข่ายสิทธิมนุษยชนซีเรีย ลูก้า ตามรายงานของกลุ่มนักเคลื่อนไหวซีเรียและหนังสือพิมพ์ฝ่ายต่อต้านในขณะนั้น เป็นผู้รับผิดชอบในการเลือกเป้าหมายของระบอบการปกครองในพื้นที่นั้นในวันดังกล่าว

การกระทำของเขาในฮอมส์ทำให้เขาได้รับการเลื่อนตำแหน่ง และเมื่อระบอบการปกครองล่มสลาย เขาก็ได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าหน่วยข่าวกรองกองอำนวยการความมั่นคงทั่วไป (GSD) ทำให้เขากลายเป็นหนึ่งในผู้มีอำนาจมากที่สุดในประเทศ

หน่วยงานความมั่นคงของรัฐบาลสามารถกำหนดเป้าหมายใครก็ได้ ตั้งแต่นักรบฝ่ายค้าน นักข่าว แพทย์ หรือนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชน ไปจนถึงผู้ที่เชื่อว่าต่อต้านรัฐบาลอัสซาดในรูปแบบใด ๆ ผู้ที่ถูกจับกุมถูกคุมขังในเรือนจำการเมืองของซีเรีย รวมถึงซิดนายา (Sednaya) ในกรุงดามัสกัส ซึ่งเป็นสถานที่ที่เลื่องชื่อจนถูกขนานนามว่า "โรงฆ่าสัตว์มนุษย์" หลายคนที่ถูกคุมขังที่นั่นไม่เคยมีใครพบเห็นอีกเลย

ในฐานะหัวหน้า GSD ลูก้ามีอำนาจควบคุมเชิงกลยุทธ์เหนือนโยบายการควบคุมตัวของซีเรีย และบุคลากรของเขาจะตรวจสอบการสื่อสารเข้าและออกจากซิดนายา

มีการเรียกร้องอย่างกว้างขวางในสังคมซีเรียบนโซเชียลมีเดียให้เจ้าหน้าที่อาวุโสในอดีตรับผิดชอบ บางคนยังกล่าวว่ารัฐบาลซีเรียชุดใหม่ยังไม่ดำเนินการเพียงพอที่จะนำบุคคลเหล่านี้เข้าสู่กระบวนการยุติธรรม

ฮัสซัน อัล-เตอร์บา (Hassan al-Turba) อัยการสูงสุดของซีเรีย กล่าวกับ BBC ว่ารัฐบาลได้ยื่นฟ้องลูก้า โดยกล่าวหาเขาว่า "ฆาตกรรมโดยเจตนา การทรมาน และการเสียชีวิตอันเป็นผลมาจากการทรมาน"

"มีการออกหมายจับภายในประเทศแล้ว และเรากำลังดำเนินการเผยแพร่ไปทั่วโลกด้วย" เขากล่าว พร้อมเสริมว่าฝ่ายบริหารกำลังทำงานเพื่อติดตามตำแหน่งและขอส่งตัวลูก้าและเจ้าหน้าที่ระดับสูงที่หายไปคนอื่น ๆ

ขณะที่เขายังคงโศกเศร้ากับการจากไปของลูกชาย โมฮัมเหม็ดบอกกับ BBC ว่าเขาต้องการให้ลูก้าพร้อมกับเจ้าหน้าที่ระดับสูงคนอื่น ๆ ถูกส่งตัวกลับซีเรียและถูกประหารชีวิต

"พวกเขาดูเหมือนมนุษย์ แต่ไม่มีความเป็นมนุษย์ในตัวเลย" เขากล่าว

เราได้ถ่ายรูปทุกหน้าของสมุดที่เราค้นพบในอพาร์ตเมนต์ของลูก้า และกลับมาที่ลอนดอน ก็เริ่มทดสอบเบอร์โทรศัพท์ทั้ง 155 เบอร์ โดยตระหนักว่าหลายคนใกล้ชิดกับระบอบการปกครองคงจะหลบหนีหรือหลบซ่อนตัวไปแล้ว

เบอร์โทรศัพท์ 51 เบอร์ดูเหมือนจะยังใช้งานได้ จากนั้นเราโทรซ้ำอีกครั้งตามลำดับความสำคัญที่ชัดเจนสำหรับลูก้า โดยเริ่มจากผู้บัญชาการทหารและญาติ ทุกสายไม่ประสบความสำเร็จ ใครก็ตามที่รับสายก็เพียงแค่วางสายเมื่อเราอธิบายว่าเราเป็นใครและต้องการอะไร หรือปฏิเสธว่าไม่รู้จักลูก้าหรือครอบครัวของเขา หรือแม้กระทั่งไม่ได้เป็นบุคคลที่ระบุไว้ในสมุด

ดังนั้นนักข่าว BBC ซึ่งครั้งหนึ่งเคยมีชื่ออยู่ในบัญชีผู้เป็นที่ต้องการตัวของ GSD ขณะที่ลูก้าเป็นหัวหน้าหน่วยงาน ได้เดินทางไปยังซีเรียเพื่อพยายามค้นหาด้วยตนเอง

หลายคนที่มีรายชื่ออยู่ในสมุดโทรศัพท์เป็นแพทย์ ดังนั้นนักข่าวของเราจึงเริ่มนัดหมายทางการแพทย์กับบางคนเพื่อเป็นช่องทางในการพบปะ

แพทย์คนหนึ่งในเมืองอเลปโปยอมรับอย่างไม่เต็มใจว่าเคยรักษาลูก้า แต่แล้วก็สั่งให้นักข่าวของเราออกไปและคืนค่าปรึกษาให้ นักข่าวของเราจึงนัดหมายกับแพทย์อีกคนหนึ่งในสมุดโทรศัพท์ ซึ่งครั้งนี้อยู่ในกรุงดามัสกัส แพทย์คนนี้เปิดเผยว่าเคยเดินทางไปรัสเซียกับมารดาของลูก้าเพื่อรักษาพยาบาล แต่ไม่เต็มใจที่จะให้ข้อมูลเพิ่มเติมแก่เรา

ที่มา: BBC News