5 ชาติสหภาพยุโรปจ่อตั้งศูนย์ส่งกลับผู้ลี้ภัยในรวันดา

แหล่งข่าวด้านการทูตเปิดเผยว่า 5 ชาติสมาชิกสหภาพยุโรป (อียู) เตรียมประกาศแผนจัดตั้งศูนย์ส่งกลับผู้ย้ายถิ่นฐานในประเทศรวันดา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของมาตรการเชิงรุกเพื่อเร่งการเนรเทศและควบคุมคลื่นการอพยพเข้าเมืองแบบผิดกฎหมาย
เยอรมนี เดนมาร์ก ออสเตรีย กรีซ และเนเธอร์แลนด์ ระบุเมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมาว่า กำลังเดินหน้าเจรจาข้อตกลงกับประเทศนอกกลุ่มอียูเพื่อรองรับการเป็น ‘ศูนย์ส่งกลับ’ (return hubs) ขณะที่ทางการรวันดาเผยเมื่อเดือนสิงหาคมว่า ได้เริ่ม ‘การหารือเบื้องต้น’ กับหลายประเทศในยุโรปแล้วเช่นกัน
รูปแบบการส่งกลับที่ไม่เหมือนข้อตกลงของสหราชอาณาจักร
โครงการดังกล่าวจะบังคับใช้เฉพาะกับผู้ขอลี้ภัยที่ใช้กระบวนการทางกฎหมายเพื่อขอพำนักในสหภาพยุโรปจนหมดสิ้นแล้วเท่านั้น ซึ่งแตกต่างจากข้อตกลงเดิมของสหราชอาณาจักรที่เคยเสนอให้ส่งตัวผู้ย้ายถิ่นฐานไปพิจารณาคำร้องลี้ภัยที่รวันดา ทว่าแผนการของอังกฤษเผชิญอุปสรรคทางกฎหมายจนไม่สามารถเริ่มดำเนินการได้จริง และถูกรัฐบาลพรรคแรงงานสั่งยกเลิกไปในปี 2024
กลุ่มประเทศอียูทั้ง 5 ชาติยืนยันว่า แผนส่งผู้ย้ายถิ่นฐานไปยังต่างแดนนี้สอดคล้องกับกฎหมายของอียูและกฎหมายระหว่างประเทศ หลังสหภาพยุโรปเพิ่งปฏิรูปกฎเกณฑ์ใหม่ที่อนุญาตให้ตั้งศูนย์ลักษณะนี้นอกภูมิภาคได้ โดยคาดว่าจะมีการแถลงรายละเอียดอย่างเป็นทางการในวันจันทร์นี้ที่กรุงเวียนนา
แหล่งข่าวด้านการทูตเผยกับสำนักข่าวเอเอฟพีว่า ศูนย์ส่งกลับในประเทศแถบแอฟริกากลาง-ตะวันออกแห่งนี้จะเริ่มเปิดทดลองในระยะนำร่องเพื่อรองรับผู้ย้ายถิ่นฐานราว 100 คน โดยแต่ละประเทศอาจส่งตัวไปชาติละประมาณ 20 คน ทั้งนี้ ชาติยุโรปทั้งห้าตั้งเป้าหมายว่าศูนย์ดังกล่าวจะสามารถเปิดใช้งานได้อย่างเต็มรูปแบบภายในปี 2027
บทบาทองค์กรสากลและแรงกดดันทางการเมือง
องค์การระหว่างประเทศเพื่อการโยกย้ายถิ่นฐานแห่งสหประชาชาติ (IOM) อาจเข้ามามีบทบาทสนับสนุน โดยโฆษกของ IOM ระบุว่า องค์กรมีประวัติอันยาวนานในการช่วยเหลือผู้ย้ายถิ่นฐานในจุดเปลี่ยนผ่าน รวมถึงในบริบทที่มีความซับซ้อน พร้อมยอมรับว่ากำลังเจรจากับบางประเทศในอียูเกี่ยวกับแผนจัดตั้งศูนย์ส่งกลับหรือกลไกที่คล้ายคลึงกัน
การผลักดันนโยบายนี้เกิดขึ้นท่ามกลางแรงกดดันทางการเมืองในหลายประเทศสมาชิกอียูที่มีการเลือกตั้งใกล้เข้ามา ทำให้รัฐบาลต้องแสดงให้เห็นถึงขีดความสามารถในการควบคุมคลื่นผู้อพยพ ปัจจัยด้านความมั่นคง สภาวะเศรษฐกิจที่ซบเซา และความไม่พอใจต่อพรรครัฐบาล ล้วนส่งผลกระทบต่อทัศนคติของประชาชนที่มีต่อผู้ลี้ภัย
ข้อกังวลด้านสิทธิมนุษยชน
เคลมองตีน เดอ มองต์ฌอย นักวิจัยอาวุโสด้านแอฟริกาจากองค์กรฮิวแมนไรท์วอทช์ (Human Rights Watch) แสดงความกังวลอย่างยิ่งต่อการเลือกรวันดา โดยชี้ว่ารวันดามีประวัติอันเด่นชัดในเรื่องการปราบปรามผู้เห็นต่าง การควบคุมตัวโดยพลการ การปฏิบัติที่เลวร้ายระหว่างคุมขัง รวมถึงการสนับสนุนกลุ่มกบฏติดอาวุธในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้าน
‘การจ่ายเงินให้รัฐบาลคิกาลีเพื่อรองรับโครงการเนรเทศ ไม่เพียงแต่จะสร้างความทุกข์ทรมานและผลร้ายแก่ผู้ถูกส่งตัวเท่านั้น แต่ยังเป็นการสนับสนุนเงินทุนและเพิ่มอำนาจต่อรองทางการเมืองให้แก่รัฐบาลที่มีประวัติละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรงทั้งในและต่างประเทศ’ นักวิจัยระบุ
ขณะเดียวกัน สำนักงานสิทธิขั้นพื้นฐานแห่งสหภาพยุโรป (FRA) เน้นย้ำว่า ประเทศที่สามใดๆ ที่จะทำหน้าที่เป็นศูนย์ส่งกลับจะต้องเคารพสิทธิขั้นพื้นฐานอย่างเคร่งครัด โดยต้องไม่ส่งบุคคลไปยังดินแดนที่มีความเสี่ยงสูงต่อการถูกประหัตประหาร และต้องไม่ส่งเด็กที่เดินทางมาโดยลำพังไปยังศูนย์ดังกล่าวอย่างเด็ดขาด
จากข้อมูลของสำนักงานพิทักษ์ชายแดนและชายฝั่งยุโรป (Frontex) พบว่า ในช่วง 10 เดือนแรกของปี 2026 มีการลักลอบข้ามพรมแดนเข้าสู่สหภาพยุโรปเกือบ 110,000 ครั้ง ซึ่งลดลงราว 29% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อนหน้า อย่างไรก็ตาม ในเดือนตุลาคมมียอดตรวจพบการข้ามพรมแดนประมาณ 18,100 ครั้ง แม้จะลดลง 6% เมื่อเทียบกับเดือนตุลาคม 2025 แต่กลับเพิ่มขึ้นถึง 22% จากเดือนกันยายน โดยมีสาเหตุหลักมาจากการหลั่งไหลของผู้ลี้ภัยผ่านเส้นทางแอฟริกาตะวันตกมุ่งหน้าสู่หมู่เกาะคานารี
ที่มา: BBC News