รัฐดันแผนคุมสารหนูในแม่น้ำสาย-กก แต่ ปชช. ยังไม่เชื่อมั่น

รัฐบาลไทยเตรียมระงับการส่งออกสารเคมีที่ใช้ในการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธ (Rare Earth) ไปยังประเทศเมียนมา ท่ามกลางความวิตกกังวลที่เพิ่มสูงขึ้นเกี่ยวกับปัญหามลพิษข้ามพรมแดน โดยเฉพาะวิกฤตสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำสายหลักทางภาคเหนือ
นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เปิดเผยเมื่อวันอาทิตย์ว่า มาตรการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อ ‘ใช้ประโยชน์จากทุกช่องทางที่เป็นไปได้’ ในการควบคุมกระบวนการผลิตแร่หายากในเมียนมาและประเทศอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยก่อนหน้านี้ รัฐบาลเพิ่งประกาศแผนกำหนดให้พื้นที่ลุ่มน้ำกกฝั่งไทยเป็น ‘เขตควบคุมมลพิษ’ เพื่อเร่งจัดการกับการปนเปื้อนของสารพิษ
การทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธอย่างแพร่หลายในเมียนมา ถูกชี้ว่ามีความเชื่อมโยงโดยตรงกับสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำหลายสายที่ไหลเข้าสู่ภาคเหนือของไทย จนสร้างความตื่นตระหนกให้กับประชาชนในพื้นที่อย่างหนัก อย่างไรก็ตาม สวนดุสิตโพลระบุว่า กลุ่มตัวอย่างมากถึง 85.92% แทบไม่มีความมั่นใจหรือไม่มั่นใจเลยในศักยภาพของรัฐบาลที่จะคลี่คลายปัญหานี้ได้
ทดลองนวัตกรรม ‘ฝายดักตะกอน’ ลดสารหนูได้กว่า 94%
ขณะเดียวกัน รัฐบาลกำลังเร่งสกัดสารหนูที่ไหลมาจากแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย โดยเตรียมดำเนินโครงการนำร่องใช้นวัตกรรม ‘ฝายดักตะกอน’ ในจังหวัดเชียงราย เป็นระยะเวลา 18 เดือน
นางสาวพัทธดนย์ ทองสลวยกรณ์ รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยผลการจำลองแบบว่า ระบบดักตะกอนละเอียดที่ปนเปื้อนสารหนูดังกล่าว จะสามารถลดระดับสารหนูได้สูงสุดถึง 94.6% หากติดตั้งจำนวน 3 จุดตลอดช่วงกิโลเมตรที่ 95 ถึง 99 ของแม่น้ำสาย ซึ่งจะช่วยให้คุณภาพน้ำผ่านมาตรฐานความปลอดภัยได้ถึง 476 วัน จากทั้งหมด 523 วัน
โครงการนี้พัฒนาขึ้นโดยกระทรวง อว. และมีแผนทดลองใช้งานจริงในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ครอบคลุมไปจนถึงฤดูฝนปี 2570 คาดว่าจะลดปริมาณสารหนูที่ไหลเข้าสู่พื้นที่ปลูกข้าวได้ราว 94% และปกป้องพื้นที่การเกษตรประมาณ 27,000 ไร่ ซึ่งมีประชาชนใช้น้ำอยู่ 3,356 ราย

ประชาชนหวั่นสารพิษตกค้างในอาหาร-กระทบสุขภาพระยะยาว
แม้ภาครัฐจะพยายามยกระดับมาตรการควบคุมและตรวจวัดมลพิษ แต่ความเชื่อมั่นของสาธารณชนกลับยังคงอยู่ในระดับต่ำ โดยผลสำรวจจากสวนดุสิตโพลที่สอบถามประชาชน 1,193 คน ระหว่างวันที่ 17-20 พฤศจิกายน พบว่า 41.91% ระบุว่าไม่มีความมั่นใจเลยต่อการแก้ปัญหาของภาครัฐ และอีก 44.01% มีความมั่นใจเพียงเล็กน้อยเท่านั้น
สิ่งที่ประชาชนกังวลมากที่สุดคือสารพิษตกค้างในแหล่งอาหาร เช่น ปลา ผัก และข้าว คิดเป็น 76.78% รองลงมาคือความปลอดภัยของน้ำประปาและน้ำดื่ม (75.69%) ขณะที่ 69.82% กังวลเรื่องการสะสมของสารพิษในร่างกายที่อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว
เมื่อถามถึงอุปสรรคสำคัญในการแก้ปัญหา ผู้ตอบแบบสอบถาม 74.35% มองว่าเกิดจากการบังคับใช้กฎหมายที่หย่อนยานและผลประโยชน์ทับซ้อน อีก 71.84% ชี้ถึงความล่าช้าในการดำเนินงานของภาครัฐ และ 67.39% ระบุว่าขาดการติดตามผลอย่างต่อเนื่องรวมถึงการเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะที่ยังไม่เพียงพอ
ทั้งนี้ ทางการไทย เมียนมา และจีน มีกำหนดเปิดการเจรจาผ่านคณะทำงานไตรภาคีระหว่างวันที่ 24-26 พฤศจิกายนนี้ โดยหน่วยงานของไทยจะนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากมาตรการต่างๆ ไปใช้ประกอบการหารือเพื่อผลักดันแนวทางแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดนต่อไป
ที่มา: Bangkok Post