กว่า 400 วันหลัง พ.ร.บ. สมรสเท่าเทียม: ยังเผชิญอุปสรรคทางกฎหมาย

กว่า 400 วันหลังจากพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียมมีผลบังคับใช้ การแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ ยังคงไม่คืบหน้า แม้จะเคยตั้งเป้าหมายไว้ว่าจะดำเนินการให้แล้วเสร็จภายใน 180 วันก็ตาม ในขณะเดียวกัน บางหน่วยงานของรัฐยังแสดงความลังเลในการบังคับใช้กฎหมายที่มีความเป็นกลางทางเพศอยู่แล้ว ส่งผลให้คู่สมรสที่มีความหลากหลายทางเพศยังคงประสบอุปสรรคในการเข้าถึงสิทธิในฐานะครอบครัว

รายการ Gender Unboxed Podcast ซีรีส์ใหม่จากประชาไท ได้เชิญ นัยนา สุภาพึ่ง จากมูลนิธิเพื่อสิทธิและความเป็นธรรมทางเพศ (For-SOGI) มาร่วมพูดคุยเกี่ยวกับอุปสรรคต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นหลังจากประเทศไทยมีกฎหมายสมรสเท่าเทียม โดยเฉพาะปัญหาเรื่องการแก้ไขกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง และการปฏิบัติของหน่วยงานรัฐที่ยังไม่สอดคล้องกับหลักการของกฎหมายฉบับใหม่นี้

นัยนาได้กล่าวถึงสถานการณ์ภายหลังการประกาศใช้ พ.ร.บ. สมรสเท่าเทียมว่า แม้กฎหมายฉบับนี้จะเป็นก้าวสำคัญสำหรับสิทธิความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย แต่ในทางปฏิบัติยังคงมีช่องว่างมากมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกฎหมายลำดับรองหรือกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องกับสถานะครอบครัว คู่สมรส บิดามารดา และบุตร ซึ่งยังไม่ได้รับการแก้ไขให้มีความสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบ

หนึ่งในกรณีที่สะท้อนปัญหานี้คือ เหตุการณ์ที่คู่รักชายรักชายคู่หนึ่งถูกปฏิเสธไม่ให้จดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม โดยเจ้าหน้าที่ให้เหตุผลว่าทั้งคู่จดทะเบียนสมรสก่อนที่กฎหมายสมรสเท่าเทียมจะมีผลบังคับใช้ เนื่องจากเป็นการจดทะเบียนสมรสที่สถานทูตอังกฤษในประเทศเวียดนาม ทั้ง ๆ ที่ประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับสิทธิในฐานะคู่สมรสและครอบครัว ภายหลัง คู่รักคู่นี้ต้องยื่นเรื่องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวเพื่อขอให้มีคำวินิจฉัย แต่กลับได้รับคำตอบว่ายังไม่มีกฎหมายเขียนไว้ชัดเจน และต้องรอให้คณะกรรมการกฤษฎีกาตีความก่อน กรณีนี้จึงสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาความไม่แน่นอนของการบังคับใช้กฎหมาย และภาระที่ตกอยู่กับประชาชนซึ่งต้องต่อสู้เพื่อยืนยันสิทธิของตนเอง

นัยนายังชี้ให้เห็นว่า อุปสรรคไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่กรณีการรับบุตรบุญธรรมเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงกฎหมายที่เดิมถูกออกแบบบนพื้นฐานแนวคิดของ “สามี” และ “ภรรยา” ที่เป็นชายหญิง ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิทธิ หน้าที่ และเงื่อนไขทางกฎหมายในชีวิตครอบครัว เช่น เงื่อนไขการหย่า สิทธิของคู่สมรส และสถานะความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดาและบุตร

รายการ Gender Unboxed Podcast ยังได้กล่าวถึงแนวทางที่ประชาชนสามารถดำเนินการได้ หากหน่วยงานรัฐไม่แก้ไขหรือปรับการปฏิบัติให้สอดคล้องกับกฎหมายภายในระยะเวลาที่เหมาะสม รวมถึงประเด็นถัดไปที่ภาคประชาสังคมจำเป็นต้องผลักดัน คือการแก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดาและบุตร เพื่อให้สิทธิครอบครัวของคู่สมรสหลากหลายเพศได้รับการรับรองอย่างแท้จริง

Gender Unboxed Podcast เป็นซีรีส์ใหม่จากประชาไท ที่จะพาผู้ฟังสำรวจความคิดความเข้าใจเรื่องเพศ เพื่อพิจารณาประเด็นทางสังคม การเมือง กฎหมาย และชีวิตประจำวันในมุมมองใหม่ สามารถติดตามรายการนี้ได้ในทุกช่องทางของประชาไท

Time Index

• 00:00 Highlight
• 02:09 แนะนำ นัยนา สุภาพึ่ง จากมูลนิธิเพื่อสิทธิและความเป็นธรรมทางเพศ (For-SOGI)
• 03:25 หลังจากประกาศใช้ พ.ร.บ. สมรสเท่าเทียม กรณีมีการปรับปรุงแก้ไข ปัจจุบันเป็นอย่างไรแล้ว?
• 15:31 มีกฎหมายสมรสเท่าเทียมแล้ว ทำไมยังรับบุตรบุญธรรมไม่ได้?
• 19:19 สิทธิที่แตกต่างของสามีภรรยาคืออะไร?
• 24:23 กรณีเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานไม่แก้ไขภายในระยะเวลา 180 วัน ประชาชนสามารถดำเนินการอย่างไรได้บ้าง?
• 26:43 กรณีกฎหมายที่แบ่งตามเพศ เช่น เงื่อนไขการหย่าของผู้หญิง เป็นอย่างไร?
• 33:36 กรณีคู่สมรสรับบุตรบุญธรรมมีปัญหาและอุปสรรคอะไรบ้าง?
• 39:19 เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดาและบุตร เป็นประเด็นต่อไปที่ For-SOGI จะผลักดันใช่หรือไม่?

ที่มา: ประชาไท