ความสัมพันธ์รัสเซีย-จีน: คู่ค้าเท่าเทียมหรือพึ่งพาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง?

แม้จีนและรัสเซียจะไม่ได้เป็นพันธมิตรอย่างเป็นทางการ แต่ความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศได้กระชับแน่นแฟ้นยิ่งขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทั้งสองประเทศเป็น ‘หุ้นส่วนยุทธศาสตร์รอบด้านเพื่อการประสานงานในยุคใหม่’ ตั้งแต่ปี 2019 โดยมักมีเป้าหมายร่วมกันในการต่อต้านการครอบงำของชาติตะวันตกบนเวทีระหว่างประเทศ

แต่คำถามคือ ประเทศใดมีอำนาจต่อรองที่เหนือกว่าในความสัมพันธ์นี้? ดมิทรี เพสคอฟ โฆษกทำเนียบเครมลินแห่งรัสเซีย ได้ให้ความเห็นเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคมเกี่ยวกับบทความในวารสาร The Wall Street Journal ที่กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างมอสโกและปักกิ่ง โดยระบุว่าความเป็นหุ้นส่วนระหว่างรัสเซีย-จีนนั้น ‘ตั้งอยู่บนหลักการแห่งความเท่าเทียม’

อย่างไรก็ตาม หากจีนเป็นคู่ค้ารายใหญ่ที่สุดของรัสเซีย ในขณะที่รัสเซียมีสัดส่วนเพียงประมาณ 4% ของการค้าต่างประเทศของจีน แล้วความสัมพันธ์นี้จะถือว่าเท่าเทียมกันได้อย่างไร?

จุดเปลี่ยนสำคัญในความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ

ก่อนเกิดวิกฤตยูเครนในปี 2014 สหภาพยุโรปเคยเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดของรัสเซีย ไม่ใช่จีน ในปี 2013 ประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปมีสัดส่วนประมาณ 57% ของการส่งออกของรัสเซีย และ 46.5% ของการนำเข้าของรัสเซีย ในเวลานั้น รัสเซียเป็นผู้จัดหาก๊าซธรรมชาติรายใหญ่ให้กับยุโรป โดยเฉพาะอย่างยิ่งเยอรมนี.

ด้วยท่อส่งก๊าซนอร์ดสตรีม (Nord Stream) กรุงเบอร์ลินได้รับพลังงานจากรัสเซียในราคาที่ค่อนข้างถูก ซึ่งช่วยขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจของเยอรมนี อย่างไรก็ตาม สถานการณ์เริ่มเปลี่ยนไปหลังจากที่ประธานาธิบดีวิคเตอร์ ยานูโควิช ผู้นำยูเครนที่ฝักใฝ่รัสเซียถูกปลดออกจากตำแหน่งในปี 2014 ตามมาด้วยการผนวกไครเมียโดยมอสโก และการปะทุของความขัดแย้งในภูมิภาคดอนบาส

การกระทำของทำเนียบเครมลินทำให้สหภาพยุโรปเริ่มใช้มาตรการคว่ำบาตรรัสเซีย ด้วยความตระหนักว่าเครมลินไม่น่าจะกลับมาดำเนินธุรกิจตามปกติกับยุโรปได้ ผู้กำหนดนโยบายยุทธศาสตร์ของรัสเซียจึงพยายามแสวงหาตลาดทางเลือกสำหรับการส่งออกก๊าซของประเทศ และจีนก็ดูเหมือนจะเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด

ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน และประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย ได้ลงนามข้อตกลงก๊าซธรรมชาติระยะเวลา 30 ปี มูลค่า 4 แสนล้านดอลลาร์ในเดือนพฤษภาคม 2014 บริษัท Gazprom ยักษ์ใหญ่ด้านพลังงานของรัสเซีย ตกลงที่จะจัดหาก๊าซให้กับจีน 3.8 หมื่นล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี โดยข้อตกลงดังกล่าวได้ข้อสรุปกับบริษัท China National Petroleum Corporation.

ที่มา: South China Morning Post