จีนปิดกั้นข่าว ‘น้ำท่วมทิเบต’ – เหยื่อยังไร้ข้อมูล
จีนปิดกั้นข่าว ‘น้ำท่วมทิเบต’ – เหยื่อยังไร้ข้อมูล
ภาพเหตุการณ์น้ำท่วมฉับพลันที่เมืองจี๋ยร่ง (Gyirong Port) ซึ่งเป็นจุดผ่านแดนสำคัญระหว่างเนปาลและทิเบต ซึ่งแสดงให้เห็นกระแสน้ำพัดพาทำลายทุกสิ่งกีดขวาง และผู้คนหลายร้อยคนหนีตายอย่างแตกตื่น ได้ถูกบันทึกโดยกล้องวงจรปิด และเผยแพร่ไปทั่วโลกอย่างรวดเร็วผ่านโซเชียลมีเดีย ยกเว้นในประเทศจีน
จนถึงขณะนี้ มีเพียงภาพนิ่งเพียงภาพเดียวเท่านั้นที่ถูกนำเสนอโดยรายการข่าวหลักของรัฐบาลจีน และเป็นเรื่องยากที่จะค้นหาวิดีโอดังกล่าวบนอินเทอร์เน็ตของจีนซึ่งมีการเซ็นเซอร์อย่างเข้มงวด ยิ่งไปกว่านั้น ยังแทบไม่พบโพสต์ใดๆ ที่อธิบายถึงเหตุการณ์น้ำท่วมฉับพลันที่คร่าชีวิตผู้คนไปแล้วหลายร้อยคน และอีกจำนวนมากยังคงสูญหายไปตั้งแต่วันพุธ
รัฐบาลปักกิ่งได้เปิดปฏิบัติการกู้ภัยขนาดใหญ่ โดยมีเจ้าหน้าที่ฉุกเฉินหลายร้อยคนเข้าร่วม และประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ของจีนได้เรียกประชุมฉุกเฉินกับเจ้าหน้าที่เพื่อประสานงานความพยายาม อย่างไรก็ตาม เมื่อเปรียบเทียบเนื้อหาบนอินเทอร์เน็ตของจีนกับสิ่งที่ทั่วโลกได้เห็นในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา ‘กำแพงไฟ’ (Firewall) ของจีนก็ยิ่งปรากฏชัดเจนกว่าที่เคย
เหตุใดข้อมูลเกี่ยวกับภัยพิบัติในทิเบตจึงถูกจำกัด?
ทิเบต ซึ่งจีนผนวกเข้ามาเมื่อทศวรรษ 1950 ได้ต่อต้านการปกครองของพรรคคอมมิวนิสต์จีนมาอย่างยาวนาน จีนได้ปราบปรามการประท้วงตลอดหลายปีที่ผ่านมา บางครั้งก็ใช้ความรุนแรง และถูกกล่าวหาว่าละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรงในภูมิภาคพุทธศาสนาแห่งนี้ นอกจากนี้ จีนยังเรียกดาไลลามะ ผู้นำทางจิตวิญญาณพลัดถิ่น ว่าเป็นผู้แบ่งแยกดินแดน ประวัติศาสตร์นี้ทำให้ชื่อ ‘ทิเบต’ เป็นที่จับตาของหน่วยงานเซ็นเซอร์ของจีนเสมอ ความอ่อนไหวของปักกิ่งยิ่งชัดเจนในช่วงเวลาเช่นนี้
แม้จะมีการอัปเดตข้อมูลเกี่ยวกับผู้สูญหายและผู้เสียชีวิตทุกวัน และปักกิ่งยังโพสต์ข้อมูลเกี่ยวกับการปฏิบัติการกู้ภัย รวมถึงอันตรายจากทะเลสาบกั้นน้ำที่เสี่ยงต่อการล้น แต่ก็มีรายละเอียดเพียงเล็กน้อยที่นอกเหนือจากนั้น ไม่มีรายงานจากผู้รอดชีวิตในทิเบต และแทบไม่มีฟุตเทจที่สร้างโดยผู้ใช้ที่แสดงให้เห็นช่วงเวลาวิกฤตหรือผลที่ตามมา ยังไม่มีข่าวจากครอบครัวของผู้สูญหายที่วิตกกังวล การติดต่อผู้คนในพื้นที่นั้นแทบเป็นไปไม่ได้แม้ในช่วงเวลาปกติ
ลอรา บิ๊กเกอร์ ผู้สื่อข่าวจีนของ BBC ระบุว่า ในฐานะนักข่าวที่เคยทำข่าวในเกาหลีเหนือ บางครั้งการติดต่อผู้ให้สัมภาษณ์ในกรุงเปียงยางยังง่ายกว่าการติดต่อในกรุงลาซา เมืองหลวงของทิเบตเสียอีก
คืนวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา ขณะที่ข่าวใหญ่ทั่วโลกกำลังพาดหัวข่าวเกี่ยวกับความเสียหายในหุบเขาหิมาลัย สถานีโทรทัศน์ของรัฐบาลจีนกลับเปิดรายการข่าวหลักด้วยการเปิดตัวหนังสือเล่มใหม่ของประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ซึ่งรวบรวม ‘ผลงานที่สำคัญและเป็นพื้นฐานที่สุด’ ของเขา
นักข่าวต่างชาติไม่สามารถเดินทางเข้าสู่ทิเบตได้หากไม่ได้รับอนุญาตจากรัฐบาล และมีเวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมงในการรวบรวมข้อมูลให้ได้มากที่สุดเกี่ยวกับข่าวใหญ่เช่นนี้ ก่อนที่วิดีโอจะถูกลบและเสียงจะถูกปิดกั้น ดังนั้น จึงต้องพึ่งพาสื่อของรัฐ ซึ่งมุ่งเน้นไปที่ความพยายามกู้ภัยที่น่าทึ่งอย่างมาก เช่น ทีมค้นหาผู้เชี่ยวชาญที่ปีนเขาและหน้าผา หรือข้ามแม่น้ำที่เชี่ยวกรากเพื่อเข้าถึงพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด แต่เรายังไม่ทราบว่าเกิดอะไรขึ้นหลังจากนั้น หรือพวกเขาช่วยใครได้บ้าง
รัฐบาลจีนมุ่งเน้น ‘ความมั่นคง’
นี่ไม่ได้หมายความว่าปักกิ่งไม่ใส่ใจ ในทางตรงกันข้าม พวกเขาใส่ใจอย่างมาก นายกรัฐมนตรี หลี่ เฉียง ของจีนได้ถูกส่งไปยังภูมิภาคนี้อย่างรวดเร็ว โดยเขาถูกพบเห็นกำลังตรวจสอบการกำจัดเศษซาก ซึ่งเป็นการเยือนที่ไม่บ่อยนักจากผู้นำลำดับที่สองของประเทศไม่นานหลังจากภัยพิบัติครั้งใหญ่ เหตุผลสำหรับสิ่งที่โลกอาจมองว่าเป็นการตอบสนองที่เงียบงัน คือการรักษา ‘ความมั่นคง’ ซึ่งเป็นสิ่งที่ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ปรารถนาสำหรับประเทศของเขา
พรรคคอมมิวนิสต์อาจกลัวว่าภัยพิบัติเช่นนี้อาจกระตุ้นความไม่พอใจ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการตอบสนองหรือการขาดการคาดการณ์เพื่อป้องกัน หรืออาจกลัวผลกระทบจากโศกนาฏกรรมเช่นนี้และศักยภาพที่จะเป็นปัจจัยรวมกลุ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในชุมชนที่ศรัทธาศาสนามีบทบาทสำคัญมาอย่างยาวนาน แม้ว่าภูมิภาคนี้จะไม่มีการประท้วงมาเป็นเวลานานแล้ว แต่กลุ่มชาวทิเบตในต่างประเทศได้แสดงความกังวลเกี่ยวกับการควบคุมของจีนที่เพิ่มขึ้น เช่น กฎหมายการศึกษาใหม่ที่พวกเขาอ้างว่ามีจุดมุ่งหมายเพื่อบั่นทอนบทบาทของอารามและศาสนาพุทธ
พรรคคอมมิวนิสต์เร่งควบคุมสถานการณ์
เพียงไม่กี่ชั่วโมงหลังจากภัยพิบัติ ระบบของพรรคคอมมิวนิสต์ได้พยายามรวบรวมสมาชิกระดับรากหญ้าเพื่อหยุดยั้งสัญญาณความไม่พอใจใดๆ ต่อการจัดการเหตุการณ์ดินถล่ม มีประกาศจากสำนักงานพรรคท้องถิ่นกระตุ้นให้สมาชิกเพิ่มความช่วยเหลือในความพยายามบรรเทาทุกข์ในพื้นที่ของตน และให้คำแนะนำทางอารมณ์หรือการสนับสนุนทางจิตใจแก่ผู้ประสบภัย
ประเด็นสำคัญคือการสั่งการให้ ‘พยายามอย่างเต็มที่เพื่อรักษากฎระเบียบทางสังคมและรับรองความมั่นคงและความเชื่อมั่นของสาธารณะในพื้นที่ภัยพิบัติ’ ผู้ที่ทำดีจะได้รับรางวัล และผู้ที่ทำไม่ดี ‘จะต้องรับผิดชอบ’ นี่เป็นคำเตือนที่จะไม่ถูกมองข้าม
ตามที่นักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนระบุ ชาวทิเบตในภูมิภาคนี้อาจถูกควบคุมตัวหรือจับกุมได้หากพูดคุยกับนักข่าวหรือโพสต์สิ่งใดๆ บนออนไลน์ที่ถูกมองว่าขัดแย้งกับเรื่องราวของรัฐบาล ทำให้เป็นเรื่องยากสำหรับชาวทิเบตที่อยู่นอกภูมิภาคในการหาข้อมูลว่าเกิดอะไรขึ้นกับญาติของพวกเขา
องค์กร International Campaign for Tibet แม้จะชื่นชมการทำงานของหน่วยกู้ภัยในพื้นที่ แต่ก็กล่าวว่าปักกิ่งได้ลบวิดีโอและข้อมูลโดยตรงอื่นๆ ออกจากโซเชียลมีเดีย และเรียกร้องให้ทางการจีน ‘เปิดเผยข้อมูลที่สมบูรณ์และตรวจสอบได้เกี่ยวกับความเสียหายและผู้บาดเจ็บ’
เพื่อพยายามทำความเข้าใจว่าชีวิตของชาวทิเบตเป็นอย่างไร BBC ได้เดินทางไปยังเมืองที่ตั้งอยู่ริมที่ราบสูงหิมาลัยเมื่อปีที่แล้ว ซึ่งอยู่นอกพื้นที่ที่จีนเรียกว่าเขตปกครองตนเองทิเบต ที่นั่นได้พูดคุยกับพระสงฆ์ที่วัดคีร์ติ (Kirti) ในอาบา หรือ งาบา (Ngaba) ในภาษาทิเบต ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นศูนย์กลางของการต่อต้านปักกิ่ง
"พวกเราชาวทิเบตถูกปฏิเสธสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน" พระรูปหนึ่งกล่าว พวกเขาระบุว่าต้องอยู่ภายใต้การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องและอ้างว่ารัฐบาลจีนกดขี่และข่มเหงชาวทิเบต การสนทนามีขึ้นเพียงช่วงสั้นๆ เพราะไม่สามารถถูกพบเห็นว่าพูดคุยกับใครนานๆ ได้
ปักกิ่งปฏิเสธว่าไม่ได้ละเมิดสิทธิของชาวทิเบต และชี้ให้เห็นถึงการลงทุนจำนวนมากที่ได้ทำในภูมิภาคเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและบูรณาการกับส่วนอื่นๆ ของประเทศ อย่างไรก็ตาม ผู้คนในจีนจะไม่ทราบมากนักว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นในทิเบตในขณะนี้
ที่มา: BBC News
